Pomoc dla oszukanych w Czystym Powietrzu: od 9 listopada ustawa czeka na podpis prezydenta

Beneficjenci programu „Czyste Powietrze”, którzy padli ofiarą nierzetelnych wykonawców, są bliżej realnej pomocy. 6 listopada 2026 r. Senat jednogłośnie przyjął bez poprawek ustawę o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją programu. Sejm uchwalił ją 8 października: 432 posłów głosowało za, nikt przeciw, 9 wstrzymało się od głosu. 9 listopada ustawa została przekazana prezydentowi do podpisu.

To finał prac, które trwały przez większą część roku. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło projekt w lutym 2026 r., do Sejmu trafił on 13 sierpnia, a pierwsze czytanie odbyło się 3 września. Wyniki głosowań – bez żadnego głosu przeciw w Sejmie i jednogłośnie w Senacie – pokazują szerokie poparcie dla tych rozwiązań.

Chodzi o osoby, które w dobrej wierze udzieliły pełnomocnictwa firmom, a te pobrały zaliczkę z dotacji, ale nie wykonały lub nie rozliczyły inwestycji. Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska nierozliczone zaliczki, łącznie ze środkami nienależnie pobranymi przez wykonawców, sięgają około 285 mln zł, a poszkodowanych może być ponad 8 tys. rodzin.

Co zmienia ustawa

Na wniosek beneficjenta wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) będzie mógł zawiesić spłatę nierozliczonej zaliczki lub zwrot dotacji. Warunkiem jest postępowanie karne w sprawie przestępstwa popełnionego przez wykonawcę lub inną osobę na szkodę beneficjenta, związanego z umową o dofinansowanie. Takie postępowanie może zostać wszczęte z zawiadomienia beneficjenta, WFOŚiGW lub NFOŚiGW albo z urzędu przez prokuraturę.

Gdy zapadnie prawomocny wyrok uznający winę wykonawcy lub innej osoby, beneficjent zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu zaliczki w zakresie, w jakim odpowiada za nią sprawca. Fundusz będzie wtedy mógł dochodzić pieniędzy bezpośrednio od wykonawcy.

Jeśli te rozwiązania okażą się niedostępne lub nieskuteczne, poszkodowani będą mogli poprosić fundusz o odroczenie terminu płatności, rozłożenie należności na raty albo jej umorzenie w części lub w całości. Fundusz weźmie wtedy pod uwagę m.in. dochody, koszty utrzymania i możliwości spłaty. Z pomocy będą mogli skorzystać także spadkobiercy beneficjentów.

Co jeszcze musi się wydarzyć

Ustawa jeszcze nie obowiązuje. Najpierw musi ją podpisać prezydent, a następnie musi zostać opublikowana w Dzienniku Ustaw. Komunikat ministerstwa nie podaje na razie wzoru wniosku ani szczegółów procedury w funduszach.

Pomoc nie będzie automatyczna i nie obejmie każdego sporu z wykonawcą. Kluczowe jest postępowanie karne w sprawie przestępstwa na szkodę beneficjenta, dlatego osoby, które jeszcze nie zgłosiły sprawy, mogą już teraz zebrać dokumenty i porozmawiać z funduszem.

Sam program „Czyste Powietrze” działa w zreformowanej formule od marca 2025 r. Według MKiŚ ma budżet ponad 44 mld zł, w tym 7,9 mld zł z programu FEnIKS 2021–2027, 13 mld zł z KPO i 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego.